Op deze pagina vind je de artikelen die in de '' Nieuwsbrief van de maand " staan en hebben gestaan. Voor alle duidelijkheid wijst Stichting Mokum Folk erop dat niets uit onderstaande artikelen voor publicatie mag worden overgenomen zonder voorafgaande expliciete toestemming van de auteurs.

 

Het Antwerps Liedboek (1544), titelpagina

Inhoudsopgave


 

Michaelangelo — door Herbert Bos
(Nieuwsbrief 7 — 2021)

Misschien ben je wel eens een autoharp tegengekomen in een folkclub en dacht toen dat het een citer was. Het is inderdaad een zeldzaam instrument. Laat staan voor een psychedelic rock groep. Maar de groep Michaelangelo uit New York gebruiken een elecktrische autoharp.

Hun langspeelplaat ‘one voice many’ verscheen in 1971. Het was hun enige LP maar het werd wel een zeer gewaardeerd folk-rock album in die tijd. Het is een album waar de autoharp een belangrijke rol speelt in de pop songs met sterke melodieen en krachtige electrische gitaren.

De bezetting van de groep was: Robert Gorman (bas); Michael Joh Hackett (drums); Angel Petersen (autoharp) en Steve Bohn (gitaren).
De songs zijn geschreven door Angel. Zij volgde vioollessen en raakte behoorlijk verveeld door de klassieke muziek. Zij liet een eigen geschreven stuk muziek aan haar leraar horen, maar die reageerde boos: “Je schrijft geen muziek voor een viool, maar je speelt alleen klassiek. Zo wordt de viool maar een fiddle.” Dat was voor Angel de aanleiding om te stoppen met vioollessen en met vioolspelen. Ze kocht toen een autoharp en werd verliefd op het geluid ervan.

Aanvankelijk speelde ze alleen instrumentale songs. Ze ontmoette John Sebastian (van The Lovin Spoonfi). John was ook een autoharp liefhebben. Hij had de autoharp versterkt.  Angel ging op zoek naar de juiste versterker, die vond ze en wel een Magnatone om het effect van een orgel te bereiken. Zij heeft er 4 jaar instrumentals mee gespeeld.

Toen ontmoette zij Bob Goanan die zag en hoorde haar op de autoharp spelen en dacht wat een fantastische mooie klanken komen er uit die harp. Zij vormden samen een duo die gigs en reels gingen spelen.
Earl Carter van Columbia Records hoorde hun en vond het geluid zeer bijzonder. Hij vroeg Rachel Elkind en Wendy Carlos, die succes hadden met hun productie van klassieke album waarbij een synthesizer werd gebruikt. Elkind en Carlos vonden het een goed idee om met z’n 4-en aan een album te gaan werken. Angel heeft alle songs geschreven en de plaat gearrangeerd.

En dat werd hun enige plaat: ‘one voice many’. De LP werd in 2007 nogmaals uitgebracht, maar dan als CD.

Volgende maand een stukje over de AUTOHARP.

 

[terug naar boven]

De Autoharp — door Herbert Bos
(Nieuwsbrief 8 — 2021)

Ik zag op Marktplaats een advertentie: „Een Zither te koop“, wat we hier een citer noemen, met een afbeelding van een autoharp.

Close zou ik zo zeggen want de Autoharp is namelijk een variatie op de citer:

In 1865 emigreerde Charles F. Zimmerman (instrumentenmaker van beroep) vanuit Zuid-Duitsland naar Philadelphia. Zijn broer had daar een zaak waar instrumenten werden gerepareerd. Alle gereedschap was dus beschikbaar en Charles maakte van de bekende citer een instrument wat goedkoper was en wat gemakkelijk te bespelen is. (Daarover verderop iets meer.) Het was bedoeld als speelgoed voor kinderen en niet als serieus muziekinstrument.
Hij vroeg er in 1882 patent op aan, maar vergat er een officiële tekening bij te voegen.
In 1885 kwam Charles in contact met een piano fabrikant. Deze besloot het groots aan te pakken. Er zijn er toen zo’n 50.000 van verkocht.

Door advertenties groeide de vraag naar de Autoharp en werd de fabricage flink uitgebreid tot 13.000 per week. In 1897 ging de onderneming echter failliet en moesten er duizenden autoharpen worden verbrand.

Er gebeurde nog van alles rond de Autoharp, zoals de ontwikkeling van de “Volkszither” waar wel met succes patent op aangevraagd werd. Je kunt je ook iets voorstellen bij de conflicten tussen de heren.

Ik maak een sprong naar 1926. Oscar Schmidt kocht toen het patent en maakte er zo’n 400 per week. De Autoharp werd gebruikt voor muzieklessen op scholen. Pas na Wereld Oorlog II werd de Autoharp bekend. Het werd gebruikt in de American Folk Music door (o.a.) Maybell Carter van ‘The Carter Family’. Leuk is te vertellen dat zij, de manier waarop het instrument gespeeld werd, volledig veranderde. Oorspronkelijk werd de Autoharp, net als de citer, liggend bespeeld. Maar The Carter Family hadden veel optredens. En er moest telkens een tafel worden gevonden zodat het instrument op de juiste hoogte lag om door Maybell bespeeld te worden. Zij kwam op het lumineuzer idee om de autoharp rechtop vast te houden:

Dat brengt me op hoe autoharp te spelen:
Een Autoharp heeft dezelfde vorm als een citer en heeft ook van rechts naar links snaren van diverse dikte en lengte.
Over deze snaren liggen houten of metalen bars. Op deze bars zitten knoppen zodat de bar kan worden ingedrukt.
Onderaan elke bar zitten stukjes stof om enkele snaren af te dempen, zodat die niet klinken als de snaren in trillen worden gebracht. Elk akkoord is in de juiste vorm gesneden zodat het de juiste snaren laat klinken die bij het akkoord horen.

Klinkt misschien erg ingewikkeld, maar de Autoharp heeft een bijnaam: “Idioten Harp”. Hierbij wordt niet verwezen naar de muzikant maar: ”idioot makkelijk te spelen, idioot moeilijk te stemmen”.

Autoharpspelers bevinden zich in goed gezelschap. Dolly Parton heeft het gespeeld en er zelfs reclames voor gemaakt. Een billboard met reclame voor de autoharp van Oscar Schmidt.

Herbert Bos

[terug naar boven]

HOW TO PLAY THE …. - door Herbert Bos
(bron: Nieuwsbrief Mokum Folk nr. 5 -2021)

Deze corona-tijd geeft een hoop vrije tijd. Dus tijd voor nieuwe uitdagingen. Nu heb ik heel veel jaren geleden al eens een (goedkope) mandoline gekocht en geprobeerd om erop te spelen. Dat ging me slecht af. Zo’n klein instrument was niet echt mijn ding.

Nu zag ik dat er bij een bekend online-warenhuis in Duitsland een goedkope octaaf-mandoline te koop was. Met de conditie: 30 dagen proberen, is het niks dan kan het teruggestuurd worden.

Alleen hoe bespeel je zo’n octaaf-mandoline? Het staat hetzelfde gestemd als een mandoline (G D A E), maar dan een octaaf lager. De hals is aanzienlijk groter, dus voor een gitaarspeler geen probleem om akkoordjes te gaan leren.  Op zoek naar een lesboek ‘Mandoline voor dummy’s’.

Gevonden op Amazon. Ze hadden er nog 2 op voorraad en de verzending kon enkele dagen duren. Wat blijkt: het boek ligt in Groot-Brittannië, Rochester, Medway. Daar is sinds oktober 2018 het sorteercentrum van Amazon gevestigd. Daar sorteert men de verzendopdrachten voor de chauffeurs.

Toen ging het naar de graafschap Kent. Daarin ligt Ramsgate, de havenstad met boten naar het vasteland. Toen naar Lauwin-Planque, Hauts-de-France. Lauwin-Planque ligt in het Franse Noorderdepartement, zo’n 30 km te zuiden van Lille. Amazon heeft daar sinds september 2013 ook een distributie- annex fulfilment-centre.

Vanuit Frankrijk, naar de Cityhub in Amsterdam. Dat is het distributiecentrum van DHL in Amsterdam (Kaapstadweg). En toen met een koerier naar mijn adres.
De 17de besteld en de 21ste in huis. Kosten (boek en de verzendkosten) – schrik niet: € 2,99!
            

Herbert Bos

[terug naar boven]

 

DIE ENE KLEINE TRAAN - door Herbert Bos
 

Het was een hit van Bobbejaan Schoepen in 1963. Niet z’n grootste, want dat was ‘Ik heb eerbied voor jouw grijze haren’ door hem geschreven en uitgebracht in 1960. (In 1963 was dat ook een grote hit van het Duo Gert Timmerman.)

Bobbejaan Schoepen was de artiestennaam van Modelst Hyppoliet Joanna Schoepen. Hij werd in mei 1925 geboren in het Belgische Boom, Antwerpen (overleden in mei 2010 in Turnhout). Hij was een Vlaamse pionier op het gebied van de Europese country music; sing- songwriter, maar vooral ondernemer. Zo was hij oprichter van een amusementen park: Bobbejaanland.

Heeft tussen 1948 en begin 1970 meer dan 5 miljoen platen verkocht van zijn bijna 600 liedjes. Hij werd de op 2 na rijkste man van België.

Hij heeft een bewogen leven achter de rug. Heeft diverse keren in het ‘arresthuis’ gezeten. Zo was hij in 1943 gearresteerd omdat hij de Nazi’s had beledigd door in een uitverkochte zaal het Zuid-Afrikaanse lied ‘Mama, ’k wil ’n man hé’ te zingen met de tekst: ‘Neen mamma, nee. ’n Duitseman, die wil ek nie. Want Schweinefleisch dat lus ek nie’.